ابن أبي أصيبعة ( مترجم : سيد جعفر غضبان )

222

عيون الأنباء في طبقات الأطباء ( فارسى )

دو رگ خون جارى گرديده و قلب را مىپوشاند و به اين كيفيت بر قلب فشار وارد مىشود ، كه در خود قلب و در روح و نفس و جسم انسان اثر مىگذارد ، همان گونه كه بخار شراب بر مغز انسان مستولى شده و نتيجه‌اش مستى و بيهوشى است . گفته شده است : جالينوس خواست اين مطلب را امتحان كند ، لذا حيوانى را گرفت و آن را چند روزى غصه و غم داد و چون ويرا كشت ، ديد قسمت اعظم قلب حيوان لاغر و پژمرده و از هم پاشيده شده است . از اين امر استدلال كرد كه اگر غم و غصه بطور متوالى بر انسان عارض شود و هموم انسانى بر او هجوم كند ، قلب پژمرده و پلاسيده و لاغر مىگردد . نتيجهء اين امتحان چنان شد كه مردم را از عواقب هم و غم برحذر داشت . « جالينوس به شاگردان خود گفت : هركس خدمت خود را خوب انجام دهد مكافات او هم نيك خواهد شد ؛ « او گفت : دانشى كه متعلم آن را تعقل نكرده باشد و يا تعقل كرده و فهميده ولى به كار نزند ، مفيد نخواهد بود ؛ « جالينوس در كتاب « اخلاق النفس » گفته است : همان گونه كه امراض از قبيل صرع يا درد شكم و زشتى و گوژپشتى بر انسان عارض مىگردد يا عوارضى از قبيل ريختن مو يا كچلى يا جوش از اين قبيل بيمارىها در شخص بروز مىكند و زيبائى شخص را مىبرد ، نفس انسان هم در معرض مرض و زشتىها است ، بدين معنى كه غضب مرض و جهل زشتى است ؛ « او گفت : بيمارىها از چهار جهت بر آدمى عارض مىگردد : اول از طرف مسبب الاسباب ، دوم سوء تغذيه ، سوم از طرف دشمن يعنى ابليس ، چهارم به علت خطاهائى كه خود مرتكب شده است ؛ « او گفت : مرگ هم از چهار جهت بآدمى مىرسد ، اول مرگ طبيعى كه آن را مرگ از پيرى بايد گفت ، دوم مرگ به علت بيمارى ، سوم مرگ به علت خودنمائى است ، مثل خودكشى